Henüz dünya ekonomisi tamamen Çin'den yönetilmese bile, Çin'in aldığı ekonomik kararlar dünyadaki hemen her şeyi etkiliyor.

Yazı: Haldun Aydıngün Fotoğraf: Haldun Aydıngün

 Nanjing Caddesive caddenin yarı oyuncak treni.

 Petrol fiyatlarındaki artışın büyük bir bölümü ve dünyadaki tüm hammaddelerin yüzde 100'ü geçen artışlarına Çin'in taleplerinin neden olduğu yazılıyor. Uzmanlar, dünyanın en kalabalık nüfuslu ülkesinin çok serbest bir dış ticaret rejimi benimsemesinin tüm arz talep dengelerini tepetaklak ettiğini söylüyor.
Uçağım Pasifik kıyısındaki Uluslararası Pudong Havalimanı'na inerken bunları düşünemiyordum. Dubai'deki uzun aktarmayı da sayarsam, 24 saattir yollardaydım ve gücümün sonuna yaklaşıyordum.
Tavuk ayağı kızartması
1989 yılında kente yerleşen bir Alman'ın söylediğine göre, ilk geldiğinde 'hiçbir şey' yokmuş Şanghay'da. Dünyadan kopuk, son derece geri bir düzeydeymiş. Oysa şimdi burada, bir Batı Avrupa metropolünde bulacağınız her türlü kolaylık ve kültürel aktivite var. Başka bir yazar ise, kentin son iki sene içinde bile tanınmayacak kadar değişebildiğini yazıyordu.
Otelim oldukça merkezde ve turistlerin en temel ziyaret yerlerinden biri sayılan Nanjing Caddesi'ne yürüme mesafesindeydi. Yabancılar için, gittikleri kentlerde ilk iletişime girdikleri kişiler taksi şoförleridir. Otel resepsiyonunda elime küçük bir kart tutuşturmuşlardı ve laf olsun diye bakıp cebime atmıştım. İstanbul'da günler sonra ne olduğunu ve ne kadar önemli olduğunu anlayabildim. Kentin en önemli 10 noktasının adları hem Latin harfleriyle hem de Çince olarak yazılıydı. Hiçbiri İngilizce bilmeyen taksi şoförleriyle anlaşabilmenize yarıyordu bu kart. O kağıdı göstermek yerine, resepsiyondaki görevliden taksi bulmasını rica etmiştim. Varmak istediğim nokta üç kilometre ötedeki fuar merkeziydi. Fakat şehrin öbür ucundaki bambaşka bir merkezde buldum kendimi. Neyse ki yoldaki insanlar yardımcı olmaya çalışıyorlardı. Hatta kendimi biraz da Anadolu'da, bizim insanlarımızın arasında sanmamı bile sağlamışlardı.
İlk kez gidilen bir ülkedeki ikinci önemli iş, yerel yemeklerin keşfidir. Bu konuda kimseye pabuç bırakmaya niyetli değildim. Türkiye'de Çin yemeklerini çok sevdiğim ve ünlü çubukları bile rahatça kullanabildiğim için kendime güvenim sonsuzdu. Ancak ilk girdiğim restoranda on dakika geçtikten sonra güvenimin yerinde yeller esiyordu. Elimde, resimli ve İngilizce açıklamalı kitap büyüklüğünde bir mönü tutuyor ve içinde yiyebileceğim tek bir yemek bulamıyordum. Ortadan kesilmiş kaz kafaları mı istersiniz, tavuk ayakları kızartması mı, yoksa domuz kuyruğu sotesi mi? Sanki 50'li yılların egzotik atmosferli bir Hollywood filmine esir olmuştum. Türkiye'deki Çin lokantalarından burada hiç yoktu. Takip eden öğünlerde Amerikan hamburgercileri ve pizzacılarını dolaşmakla yetindim.

Asya'nın en yüksek binası
Şanghay'ın en göz alıcı ve en yüksek yapısı Oriental Pearl Tower. 468 metre yüksekliği ile Asya'nın birinci, dünyanın da üçüncü en yüksek yapısı. Uzun uzun baktım ve Eyfel Kulesi'nden nefret eden bir Fransız şairin sözü aklıma geldi. Üstad, Paris'te en çok Eyfel Kulesi'nin en üst sahanlığında olmayı severmiş çünkü bir tek oradayken Paris'i kuleyi görmeden seyredebilirmiş. Gerçekten de Pearl'ün üst sahanlığından Şanghay'a 360 derecelik bir açıyla bakmak çok keyifliydi. Daha üç dört yıl önce çekilmiş resimlerde kuleyi tek başına görmek mümkünken, bu sene çevresinde onunla yarışmaya çalışan dev binaların arasından zorlukla sıyrılır gibi bir hali vardı. Özellikle de Jin Mao binası çok daha etkileyici görünüyordu. Ayrıca kulenin hemen yakınındaki tamamen yıkılmış bölgeler dikkatimi çekti. Belki de şu dakikalarda oradan yükselen bir inşaat 40'ıncı katına kadar gelmiştir.

Metro sistemi ve uçan tren
Huangpu Nehri kentin merkezinden geçiyor. Tam Pearl Kulesi'nin olduğu noktada geniş bir dönüş yapıyor. Karşı kıyıda ise kaldığım otelin bulunduğu yer olmasının dışında, bence şehrin en ilginç caddesi yer alıyor. The Bund ya da Zhongshan Yolu'nun bir kenarında nehir, diğerinde ise 52 tane asırlık bina var. Tamamı yirminci yüzyılın ilk yarısında Avrupalılar tarafından yapılmış olan bu binalarda dönemin Avrupa mimarisinin bütün özelliklerini bulmak mümkün. Hatta caddeye yarı şaka bir şekilde 'Mimarlık Müzesi' bile deniyor. Gene de yapılar şimdilerin devasa gökdelenlerinden daha güzel. Akşamları işiniz yoksa, burada turistlerin arasına karışıp dolaşmak keyifli olabiliyor.
Bund'dun batısında araç trafiğine kapalı ve bir ışık cümbüşü halinde kendini gösteren Nanjing Road uzayıp gidiyor. Restoranları, mağazaları, her bütçeye uygun café'leri ile hem yerel halkın geldiği hem de yabancıların hiç boş bırakmadığı bir cadde. Eğer yalnızsanız bir de öğrenci kızlar
var. Mutlaka ikili olarak gelip, mutlaka İngilizce bölümünde okuduklarını söyleyip, bir yerlerde     oturup sohbet edebilir miyiz diye konuya giriyorlar.
İlk günkü taksi maceramdan sonra metro sistemini çözmeye karar vermiştim. Otomatik bilet alınan makinenin başına dikilip nereye para atıp, hangi düğmeye basacağım diye düşünürken, cevaplar hemen arkamdan kusursuz bir İngilizce ile geliverdi. Söyleneni yapınca, küçük bir bilet elime düştü. Arkamı döndüğümde, gençten Çinli bir kadınla yüz yüze geldik. Hiç şüphe etmeden ?Honk Honglu musunuz?? diye sordum. Evet, oradan geliyormuş çünkü bu kadar güzel İngilizce konuşan birinin ana karadan olma ihtimali hiç yoktu. Bir başka dil deneyimini de kaldığım 4 yıldızlı otelin kahvaltı salonunda yaşadım. İçeri girince, güler yüzle ve gayet güzel bir telaffuzla, ?Günaydın, nasılsınız? Oda numaranızı söyler misiniz?? diyen gence, ilk sabah ?Burası açık büfe mi?? diye sorunca delikanlı kalakalmıştı. Bir an ne olduğunu anlayamamıştım. Meğerse bildiği bütün İngilizce sadece o üç cümleymiş.
Havaalanına dönerken, geçen asrın bir türlü gerçekleşmeyen en büyük icatlarından birine binip binmeme konusunda çok tereddüt ettim. Yeşil metro hattı üzerindeki Longyang Road istasyonundan Pudong Havaalanı'na Maglev, yani mıknatısların üzerinde uçan tren çalışıyordu. Sonra gene klasik bir taksi deneyiminin daha rahat olacağına karar verdim.

Şanghay rehberi

İklim
Çin'e bütün bir yıl gitmek mümkün. Eylül, ekim ve mayıs ayları en ideali. Şanghay ise bulunduğu enleme göre şaşırtıcı derecede soğuk olabiliyor. Gezmek amacıyla gidildiğinde, ilkbahar ve sonbahar dönemi en iyisi.

Vize
Çin'e turistik vize verilmiyor. O yüzden gruplarla gitmek gerekiyor ya da ticari vize almak lazım.

Telefon
Çin'in ülke kodu 86, Şanghay'ınki 21.

Nasıl gidilir
Şanghay'a THY'nin direkt uçuşu var. THY Danışma Hattı: 4440849. Grup halinde geziler için Çin Kültür Merkezi Tel: 0212-291 71 05.

Nerede kalınır
***** Grand Hyatt Hotel: Dünyanın bu en yüksek oteli mükemmel bir manzaraya sahip. Misafirlerin hepsi Huang Pu Nehri'ni ve şehri görebilirler. www.shanghai.grand.hyatt.com Tel: +86 21/5049-1234. *****Pudong Shangri La Hotel: 1998 yılında inşa edilmiş 28 katlı bir otel. www.shangri-la.com Tel: +86 21/6882-8888. ***** Portman Ritz-Carlton Hotel: 1990 yılında inşa edilen modern bir otel. www.ritzcarlton.com Tel: +86 21/6279-8888.

Nerede ne yenir
Bao Luo: Bu loş lokanta yerel halk tarafından o kadar çok beğeniliyor ki, bir masa için iki saat beklemeyi göze alabiliyorlar. Öğlen yemekleri için tavsiye ediliyor. 271 Fumin Lu Tel: 021 6279 2827. Face: Fransız mahallesinde büyük bir şato içindeki küçük bir odadan oluşuyor. Barın atmosferi çok iyi. Rui Jin Hotel No: 4 Building, 118 Rui Jin 2 Road. Tel: 6466 4328. Lan Na Thai: Aynı bina içinde, her zaman kalabalık olan, çok güzel bir Tayland mutfağı. Hazara: Gene aynı binada kuzey Hindistan yemekleri sunan bir restoran. Eğer imkanınız olursa, dışarıdaki masalardan birine yerleşip nefis çiçek kokularının tadını çıkarın. Three On The Bund: Çok pahalı olduğu için yerel halkın pek itibar etmediği bir yer. Üç restoran bulunuyor; 'Jean Georges' çok lüks bir İsveç restoranı, 'New Hights' bir açıkhava barı ve Şanghay'ın en güzel manzarasına sahip, 'Laris' ise şahane bir dekor içinde müşterilerine Fransız mutfağını ve yerel öğeleri karıştırarak sunuyor. 5 Zhong Shan Dong Yi Road Tel: 6323 3355; www.threeonthebund.com Creek Art Center: Şu andaki en popüler takılma mekanlarından birisi. Yedi katlı eski bir fabrikadan dönüştürülmüş. Güzel bir barı ve geniş bir restoranı var. 101 Chang An Road Tel: 6380 6002 www.creekart.cn Mutlaka görün Nanjing Road'ın 1,5 km güneyinde kalan Eski Kent, Şanghay'ın kesintisiz en uzun süre yerleşim görmüş bölgesi. Restore edilmiş klasik Çin bahçesi bulunuyor. Merkezinde geleneksel Huxinting Çay Evi var.

Aklınızda bulunsun...
* Otel, yeme içme, taksi ücretleri İstanbul ile karşılaştırılacak gibi, bir batı Avrupa kentinde göre ise kesinlikle daha ucuz. Ancak efsanevi çok ucuz Çin mallarına burada sokakta rastlayamıyorsunuz. Özel bir bölgede taklit mallar satılıyor ama normal mağazalardaki markaların fiyatları hep alıştığımız seviyedeler. Örneğin spor ayakkabılar 80 ile 120 USD arasında değişiyordu.
* Yerel pazarları hem ilginç mallar bulabilmek hem de egzotik atmosferi tadabilmek için gezmek gerekiyor. Sıkı pazarlık lazım. Özellikle Çin ipeğini çok ucuza almak mümkün, hatta diktirmek yok pahasına. Li Shui Road'daki inci pazarında kolyeleri hemen orada siz beklerken diziyorlar. Dong Tai Lu Road üzerindeki antika pazarı da diğer bir durak. Xiang Yang Lu Fashion Market de ise markaların taklitlerini çok ucuza bulmak mümkün.

GATE DERGİSİ 2005/66